Χριστούγεννα είναι...

Χριστούγεννα είναι ... η αλλαγή στη ρουτίνα, είναι η όμορφη τρέλα στο μεσοχείμωνο, είναι τα μυστικά κι οι αγκαλιές, οι απροσδόκητοι επισκέπτες και τα μηνύματα από φίλους που έχουν χαθεί από καιρό. Τα Χριστούγεννα... δεν είναι Χριστούγεννα αν δεν τα χαιρόμαστε σαν μικρά παιδιά, με λίγη λαιμαργία, λίγες ανοησίες και πολλές εκπλήξεις! Τα Χριστούγεννα σημαίνουν... παιδιά, οικογένεια, κάρτες, δώρα και γλυκά, χαρά και ευτυχία. Όμως πάνω απ' όλα, τα Χριστούγεννα σημαίνουν αγάπη και προσφορά στους ανθρώπους που χρειάζονται τη στοργή και τη φροντίδα μας!



Τα χριστουγεννιάτικα έθιμα ποικίλουν από χώρα σε χώρα. Ο εορτασμός των Χριστουγέννων για αρκετά έθνη περιλαμβάνει το στήσιμο και το άναμμα του χριστουγεννιάτικου δέντρου, το κρέμασμα των χριστουγεννιάτικων στεφανιών, χριστουγεννιάτικα στολίδια, ζαχαρωτά και την δημιουργία της σκηνής της Γέννησης που περιγράφει την γέννηση του Ιησού Χριστού. Ψάλλονται τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα και διηγούνται ιστορίες με θέμα τους το μωρό Ιησού, τον Άγιο Νικόλαο, τον Άγιο Βασίλη και τον Πατέρα των Χριστουγέννων. Επίσης τα Χριστούγεννα πραγματοποιείται η ανταλλαγή χριστουγεννιάτικων ευχετήριων καρτών, το κάψιμο των κούτσουρων και η ανταλλαγή δώρων. Μαζί με το Πάσχα, τα Χριστούγεννα είναι μια από τις πιο σημαντικές περιόδους στο χριστιανικό ημερολόγιο και συχνά συνδέεται στενά με άλλες γιορτές όπως η εορτή του Αγίου Νικολάου, η γιορτή του Αγίου Στεφάνου, η Πρωτοχρονιά και η γιορτή των Θεοφανείων.

Πολλά έθιμα και παραδόσεις του λαού μας συνδέονται με την περίοδο από την Παραμονή των Χριστουγέννων μέχρι και τα Φώτα. Από τα πολύ παλιά χρόνια έφθασαν μέχρι τις μέρες μας και διατηρούνται ζωντανά στα χωριά μας μερικά έθιμα που δίνουν ένα ιδιαίτερο τόνο στη ζωή των ανθρώπων της υπαίθρου. Σε πολλούς από εμάς είναι άγνωστα, γιατί ζούμε στις πόλεις, όπου ο τρόπος ζωής μας έχει αλλάξει και δεν ακολουθεί την παράδοση. Ο λαός μας έχει υιοθετήσει και μερικά ξενόφερτα έθιμα. 



Στην Κύπρο...

Από την παραμονή των Χριστουγέννων κάθε νοικοκυρά στην κυπριακή ύπαιθρο κυρίως, ζυμώνει κουλούρια, κούμουλα και χριστόψωμα για τη γέννηση του Χριστού που λέγονται γεννόπιττες. Ομάδες παιδιών περιέρχονται τα σπίτια και ψάλλουν, ιδίως στις πόλεις, με τη συνοδεία του ήχου ενός μεταλλικού τριγώνου το τραγούδι της γεννήσεως του Θεανθρώπου.

«Καλήν εσπέραν άρχοντες, αν είν' ο ορισμός σας

Χριστού την θείαν γέννησιν να πω στ' αρχοντικό σας

Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλει

οι ουρανοί αγάλλονται, χαίρει η κτίσις όλη»!



Στην Πάφο και σ' άλλες περιοχές της Κύπρου κατά τη μέρα των Χριστουγέννων σφάζεται προς τιμήν του Χριστού χοίρος, ειδικά θρεμμένος κατά τη διάρκεια της χρονιάς. Στον Άγιο Δημήτριο της Μαραθάσας αυτοί που τελούν εκκλησιαστική γιορτή μεταφέρουν στην εκκλησία βραστό χοιρινό κρέας, που προσφέρουν μ' ένα ποτήρι ζιβανία, τους εκκλησιαζομένους στο προαύλιο της εκκλησίας, μετά το τέλος της λειτουργίας. Στην Πιτσιλιά οι χοίροι σφάζονται κατά το Τριώδιο και στη Μεσαορία στις αρχές του φθινοπώρου. Στον Καραβά η θεία λειτουργία των Χριστουγέννων γινόταν τα μεσάνυχτα και μετά απ' αυτήν έτρωγαν κότα.

Με την έναρξη των Χριστουγέννων πιστεύεται ότι έρχονται οι Καλικάντζαροι ή Πλανήταροι ή Σκαλαπούνταροι, τα γνωστά δαιμόνια που εξαφανίζονται με τον αγιασμό των Φώτων. Γίνεται επίσης το χριστουγεννιάτικο δέντρο που έχει εισαχθεί πρώτα στις πόλεις, και αργότερα στην ύπαιθρο. Στα παλιά χρόνια οι παππούδες μας, έκοβαν κυπαρίσσια και πεύκα από τα βουνά. Στη συνέχεια στόλιζαν τα δέντρα αυτά με κουκουνάρια, που τα έβαφαν με διάφορα χρώματα. Επίσης έβαζαν μπαλόνια και διάφορα στολίδια που έφτιαχναν με τα δικά τους χέρια...

Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι... είναι πάντα γιορτινό και σ' αυτό μαζεύεται όλη η οικογένεια για να φάει, να τραγουδήσει και να χαρεί αυτή τη μεγάλη γιορτή της αγάπης. Στο τραπέζι είναι απαραίτητη η γεμιστή γαλοπούλα και η σούπα αυγολέμονο όπως και τα γλυκά: κουραμπιέδες, μελομακάρονα, φοινικωτά, κουλουράκια, σοκολατάκια, Christmas cake...



Την Πρωτοχρονιά τώρα γιορτάζεται όπως είναι γνωστό η μνήμη του αγίου Βασιλείου. Κάθε οικογένεια ζυμώνει τη βασιλόπιττα, μέσα στην οποία τοποθετείται ένα νόμισμα για τον τυχερό της χρονιάς.

Η βασιλόπιττα στα χωριά είναι είτε ένα μεγάλο ή στρογγυλό ψωμί με σουσάμι (Πάφος) είτε ένα ανθρωπόμορφο ψωμί, είτε ένα ψωμί που έχει κολλημένο πάνω του μια ζυμαρένια ανθρώπινη μορφή (Ριζοκάρπασο) και στις πόλεις ένα γλύκισμα. Αυτή συνήθως κόβεται από τον οικοδεσπότη σε κοινό οικογενειακό τραπέζι και κάθε συνδαιτυμόνας παίρνει το μερίδιο του. Όποιος βρει το νόμισμα θεωρείται ο τυχερός της χρονιάς. Στα Λαγουδερά (Πιτσιλιά) τη βασιλόπιττα την κόβει ο ιερέας κατά τα Φώτα και τη μοιράζονται όλοι οι παρευρισκόμενοι.

Κατά τον εσπερινό όλα τα μέλη της οικογένειας, κατά παλαιά βυζαντινή συνήθεια, προσπαθούν με την εμπυροσκοπία να διαγνώσουν αν τους αγαπούν πολύ αγαπητά τους πρόσωπα. Γι' αυτό το σκοπό κόβουν χλωρή ελιά μόλις χτυπήσει η καμπάνα της εκκλησίας, για τον εσπερινό, και παίρνουν φύλλα, που τα ρίχνουν πάνω στη φωτιά επικαλούμενοι τον άγιο Βασίλειο να τους φανερώσει αν τους αγαπά το πρόσωπο που θέλουν, λέγοντας:

«Άη Βασίλη βασιλιά

που περπατάς τζ'αί καλαντάς

δείξε τζ'αί φανέρωσε αν μ' αγαπά ο (η) τάδε»

Αν το φύλλο της ελιάς πεταχτεί με κρότο, σημαίνει πως μας αγαπά το πρόσωπο που βάλαμε στο μυαλό μας ενώ αν δεν ακουστεί κανένας κρότος και η ελιά καεί, τότε συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. 

Σε πολλά χωριά κατά την προηγούμενη νύχτα της Πρωτοχρονιάς, τοποθετούνται πάνω στο τραπέζι κόλλυβα, κρασί, χτενιά (τσατσάρα) για να χτενίσει τα γένια του ο Αης Βασίλης, ένα κλαδί ελιάς (Ανώγυρα) και το πουγκί του οικοδεσπότη, γιατί πιστεύεται ότι θα έρθει ο άγιος Βασίλειος να φάει και να τα ευλογήσει. Επίσης συνήθως κατά τη νύκτα αυτή τοποθετούνται μέσα σ' ένα πιάτο διάφοροι δημητριακοί καρποί (που λέγονται Βασίλης) και τους ραντίζουν τακτικά μέχρις ότου βλαστήσουν. Κατά τη γιορτή του αγίου Αντωνίου (στις 17 Ιανουαρίου) οι καρποί αυτοί φυτεύονται στα χωράφια όπου υπάρχουν φυτεμένοι κι άλλοι δημητριακοί καρποί. Στο Γουδί της Πάφου κατά την ίδια μέρα ραντίζονται τα σπαρτά με αγιασμό των Φώτων.

Στις πόλεις, το βράδυ της Παραμονής της Πρωτοχρονιάς όλοι οι συγγενείς και φίλοι μαζεύονται για να υποδεχτούν το νέο χρόνο. Όταν η ώρα πλησιάσει, σβήνουν όλα τα φώτα και τραγουδούν το «Πάει ο παλιός ο χρόνος... »... και αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση από το δέκα ως το μηδέν μέχρι να μπει ο νέος χρόνος! Υποδέχονται τον καινούργιο χρόνο με το « Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά... », σπάζοντας ρόδια για καλή χρονιά, μπαλόνια, αγκαλιές και ευχές... και ξεκινά η διασκέδαση που κρατά μέχρι τις πρωινές ώρες.



Ολοκληρώνετε η περίοδος των γιορτών με τα Θεοφάνεια. Κατά τη γιορτή των Φώτων στις παράλιες πόλεις γίνεται η κατάδυση του Τιμίου Σταυρού. Μετά την τέλεση του αγιασμού, ενώ προηγούνται τα εξαπτέρυγα και ο Τίμιος Σταυρός και ακολουθούν οι ιερείς συνήθως με τον αρχιερέα, μεταβαίνουν στην παραλία όπου ο προϊστάμενος της τελετής ψάλλει το εν Ιορδάνη βαπτιζομένου σου Κύριε... και ρίπτει στη θάλασσα τον Τίμιο Σταυρό, δεμένο με αλυσίδα κυρίως, για να μη χαθεί. Πολλοί δύτες που αναμένουν την κατάδυση του σταυρού, αμιλλώνται ποιος θα τον βρει για να τον φέρει στον προϊστάμενο της τελετής. 

Αξιοσημείωτο έθιμο της μέρας αυτής είναι αυτό που γίνεται στην Πάφο κ.α. όπου μικρά παιδιά περιέρχονται τα σπίτια ζητώντας πλουμιστήραν (από το ρ. πλουμίζω = φιλοδωρώ) ή πουλουστρίναν (από το γαλλικό pour estrenne= καλή τύχη), δηλ. φιλοδώρημα συνήθως χρηματικό (παλαιότερα, ήταν διάφοροι καρποί, όπως αμύγδαλα, σταφίδες, ρόδια κλπ.), λέγοντας Καλημέρα τζ'αί τα Φώτα τζ'αί την πλουμιστήραν πρώτα. Το έθιμο αυτό ασφαλώς είναι κατάλοιπο των πρώτων χριστιανικών χρόνων, όταν η Ιανουαρίου είχε τη θέση της πρωτοχρονιάς στην Ανατολή. Το έθιμο αυτό στις μέρες μας στην πιο απλή του μορφή, συμβαίνει από τους παππούδες/γιαγιάδες, θείους/θείες κλπ. στα μικρά παιδιά της οικογένειας/ του κοινού περιβάλλοντος. 

Κατά τα Κάλαντα κάθε οικογένεια πρέπει να ψήσει ξεροτήανα (λουκουμάδες). Ρίχνει μερικά πάνω στη στέγη των σπιτιών (σπάνια με λίγα λουκάνικα), για να φάνε και να φύγουν οι Καλικάντζαροι που πιστεύεται ότι λένε:

«Τιτσίν τιτσίν λουκάνικον

μασ' αίριν μαυρομάνικον

κομμάτιν ξεροτήανον

να φάμεν τζ'αι να φύουμεν»


*Με πληροφορίες από Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια


Οι μέρες των χριστουγέννων είναι μαγεία, ένα όμορφο παραμύθι, μέρες χαράς, υπερβολής, αγάπης, συμπόνιας, φροντίδας, χαράς! Ας αφήσουμε για λίγο πίσω την καθημερινότητα μας και ας αφεθούμε στο πνεύμα των Χριστουγέννων γεμίζοντας τις ψυχές μας με την θετική ενέργεια των ημερών και των συναισθημάτων. 

Καλές γιορτές αγαπημένοι μου, όμορφες στιγμές να έχετε με την οικογένεια και τους ανθρώπους που αγαπάτε, υγεία και αγάπη να σας φέρει ο καινούργιος χρόνος και ότι άλλο εσείς επιθυμείτε!

Χρόνια Πολλά!

Ζ.Ζ.Ν.

"Αφιερωμένο με όλη μου την αγάπη σ' εσάς"... έλεγα και πριν κάποια χρόνια όταν έπαιζα αυτό το κομμάτι τέτοιες μέρες στο ραδιόφωνο 😊 ...από την αγαπημένη μου Αλέξια. xxx

Κάντε Like στη σελίδα μας στο Facebook.  

Χριστουγεννιάτικες συνταγές:

Διαβάστε περισσότερες συνταγές στην ενότητα CREATE: