Αυτοεκτίμηση: Τι είναι, από που πηγάζει και πως μπορούμε να την ενισχύσουμε;

Η αυτοεκτίμηση είναι η πιο καθοριστική κινητήριος δύναμη στη ζωή. Είναι το σημαντικότερο «καύσιμο» για την ψυχική μας υγεία και καθορίζει όλους τους τομείς της ζωής.

Όταν η αυτοεκτίμησή μας είναι υψηλή εργασιακά, παράγουμε περισσότερο, συνδεόμαστε ερωτικά καλύτερα, είμαστε πιο αποτελεσματικοί και τρυφεροί γονείς και διατηρούμε ισχυρότερες φιλίες. Η χαμηλή αυτοεκτίμηση σχετίζεται με άγχος, φόβο, ενοχές, συγκρούσεις με άλλο φύλο, αυτοκτονικές τάσεις, κατάθλιψη, χαμηλή επίδοση στο σχολείο ή απόδοση στη δουλειά, χρήση ουσιών, βία, συνεχή προσπάθεια κάποιου να αποδείξει την αξία του.

Όσοι αγαπούν και εκτιμούν ουσιαστικά τον εαυτό τους, δεν σημαίνει ότι νιώθουν πάντα ικανοί και υπέροχοι. Συχνά, μπορεί να αμφισβητήσουν τον εαυτό τους ή να νιώσουν αβεβαιότητα για μια επιλογή που θα κάνουν. Το σίγουρο είναι ότι όλα αυτά δεν τους κλονίζουν. Εκείνος που έχει αυτοεκτίμηση, είναι έτοιμος να διδαχθεί από τα λάθη του, δεν διαλύεται όταν δέχεται την κριτική των άλλων, δεν αποθαρρύνεται από τα εμπόδια που παρουσιάζονται στη ζωή. Επίσης, είναι ανοιχτός και επικοινωνιακός, δέχεται με χαρά τη βοήθεια των άλλων, θεωρεί όταν αξίζει την αγάπη των ανθρώπων γύρω του και δεν νιώθει τρόμο στην ιδέα της αποτυχίας.

Tο σίγουρο είναι πάντως, πως δεν ζημιώνουμε κανέναν αν έχουμε μεγάλη αυτοεκτίμηση! Αντίθετα, φαίνεται ότι αυτή η θετική στάση, η «γενναιοδωρία» προς τον εαυτό μας, μας κάνει περισσότερο γενναιόδωρους και δεκτικούς και απέναντι στους άλλους.


Πολλοί είναι οι παράγοντες διαμορφώνουν την αυτοεκτίμηση και οι ψυχολόγοι εστιάζουν την αφετηρία της στην παιδική ηλικία.


Η αυτοπεποίθηση είναι μία έννοια που έχει μελετηθεί ευρέως από ερευνητές, οι οποίοι παρατηρώντας μονοζυγωτικούς και διζυγωτικούς διδύμους, συμπέραναν ότι τόσο τα γονίδια όσο και το περιβάλλον διαμορφώνουν την αυτοεκτίμηση.

Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Journal of Personality and Social Psychology αναφέρει ότι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο από πολύ μικρή ηλικία. Συγκεκριμένα, βρέθηκε ότι η υψηλή αυτοεκτίμηση στην ενήλικη ζωή είναι ανάλογη με την ανταπόκριση των γονέων στις ανάγκες των παιδιών, τα γνωστικά ερεθίσματα και το οργανωμένο, ασφαλές περιβάλλον.

Η έρευνα έγινε σε βάθος χρόνου και ξεκίνησε από συμμετέχοντες στην ηλικία των 8 ετών έως τα 27 έτη τους. Σε όλη αυτή την περίοδο, διεξάγονταν μετρήσεις της αυτοεκτίμησης και συνεξετάζονταν το περιβάλλον στο σπίτι, η σχέση των γονέων μεταξύ τους, η παρουσία ή η απουσία του πατέρα, η κατάθλιψη ή όχι της μητέρας και η οικονομική κατάσταση της οικογένειας.

Ειδικότερα, βρέθηκε ότι το περιβάλλον στο σπίτι του παιδιού κυρίως στην ηλικία από 0 έως 6 ετών, είναι ένας παράγοντας που διαμορφώνει μακροπρόθεσμα την ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης. Η καλή ποιότητα της σχέσης των γονέων καθώς και η παρουσία του πατέρα φαίνεται να συσχετίζονται θετικά με την αυτοεκτίμηση.

Στη συγκεκριμένη έρευνα δεν υπήρχε δείγμα ομόφυλων ζευγαριών με παιδιά, οπότε η παρουσία του πατέρα εννοείται ως η συμμετοχή δεύτερου γονέα στην ανατροφή, η οποία και πάλι φαίνεται ότι είχε μικρότερη επίδραση στην αυτοεκτίμηση σε σχέση με την ποιότητα της σχέσης και το ασφαλές περιβάλλον στο σπίτι. Αντίθετα, η μητρική κατάθλιψη και η φτώχεια φαίνεται να διαμορφώνουν αρνητικά την αυτοεκτίμηση.

Συμπερασματικά από τη συγκεκριμένη έρευνα φαίνεται ότι ο λόγος για τον οποίο είναι τόσο σημαντικό το οικογενειακό περιβάλλον στην παιδική ηλικία για την ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης, είναι ότι από πολύ μικρή ηλικία ο τρόπος με τον οποίο αλληλεπιδρούν οι γονείς με τα παιδιά, επηρεάζουν ασυνείδητα την εικόνα που διαμορφώνουν τα παιδιά για το ποια είναι και τι αξίζουν.

Έτσι, σταδιακά ενσωματώνουν αυτή την εικόνα και αναπτύσσουν την αυτοεκτίμησή τους. Παράλληλα, η συγκεκριμένη έρευνα συμβάλει στην αναγνώριση για την παρέμβαση και την τροποποίηση των παραγόντων που διαμορφώνουν αρνητικά την αυτοεκτίμηση, όπως για παράδειγμα την ενίσχυση των οικογενειών που ζουν στο όριο της φτώχειας για τη δημιουργία θετικότερου κλίματος στο σπίτι.

Στόχος πολλών ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών είναι η διαμόρφωση υψηλής αυτοεκτίμησης στην κοινότητα, προβλέποντας ότι αυτή συμβάλει στην ψυχική υγεία και στην επαγγελματική επιτυχία. Ωστόσο, είναι πολλοί οι παράγοντες που διαμορφώνουν την αυτοεκτίμηση και δεν είναι όλοι προβλέψιμοι, όπως τα γονίδια. Αν και γνωρίζουμε ότι η υψηλή αυτοεκτίμηση συμβάλει στο να αισθανόμαστε χαρούμενοι, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή η αυτοεκτίμηση να μη γίνει προβληματική, με το να εξελιχθεί σε ναρκισσισμό.



Πού μπορεί να οφείλεται η χαμηλή αυτοεκτίμηση;

  • Σε γενικεύσεις: Ένα λάθος που μπορεί να κάνουμε το μεγιστοποιούμε, το γενικεύουμε και αυτόματα «Ό,τι κάνω είναι ένα λάθος».
  • Στο να ανησυχούμε συνεχώς για τη γνώμη των άλλων, για το τι λένε οι άλλοι για μας.
  • Στο να συγκρίνουμε τον εαυτό μας συνεχώς με άλλους. Η μόνη σύγκριση που μπορεί να μας βοηθήσει είναι η σύγκριση με τον εαυτό μας. Ας γίνουμε καλύτεροι από ό,τι ήμασταν στο παρελθόν.
  • Στο να αναζητάμε συνεχώς την τελειότητα. Λέμε για τους άλλους ότι «Κανείς δεν είναι τέλειος», αλλά με τον εαυτό μας δεν είμαστε επιεικείς.
  • Στο να σκεφτόμαστε μόνο με «άσπρο ή μαύρο» και να χαρακτηρίζουμε γενικά τον εαυτό μας «επιτυχημένο» ή «αποτυχημένο». Αυτό όμως αλλάζει συνεχώς, πάντα σε κάποια πράγματα πετυχαίνουμε και σε κάποια άλλα όχι.
  • Στο να μη διεκδικούμε: είτε με το να υποχωρώ, είτε με το να διεκδικώ, αλλά μετά να νιώθω τύψεις και ενοχές.
  • Σε εμπειρίες από την παιδική ή την εφηβική μας ηλικία, που πιθανό να έχουν επηρεάσει και ίσως να έχουν διαστρεβλώσει, την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας (κακοποίηση που μπορεί να έχουμε υποστεί, έντονη κριτική από τους γονείς, πράγματα που μας έκαναν να ντρεπόμαστε πολύ).



Πώς μπορώ να ενισχύσω την αυτοεκτίμησή μου;

  • Αντέστρεψε τα 7 παραπάνω σημεία και κάνε ακριβώς το αντίθετο. Ακόμα κι η κακή εικόνα για τον εαυτό μας από την παιδική ηλικία, δε μένει για πάντα σταθερή, αμφιβήτησέ την και μπορείς να αλλάξεις το πώς βλέπεις τον εαυτό σου.
  • Να είσαι πιο επιεικής και πιο «γενναιόδωρος/η» με τον εαυτό σου. Μην τον κρίνεις συνεχώς αρνητικά και μην τον τυραννάς με υπερβολικές απαιτήσεις του είδους «Αυτό πρέπει να το πετύχω οπωσδήποτε», «Αν δεν τα καταφέρω σε αυτό, θα είμαι ένας αποτυχημένος/η».
  • Επέτρεψε στον εαυτό σου λάθη και ατέλειες, πες του «Μπράβο» για κάθε καλή προσπάθεια που κάνει κι όταν χρειάζεται, μη ντραπείς να ζητήσεις βοήθεια από τους άλλους.
  • Σε κάθε περίπτωση που θεωρείς ότι ήσουν «λάθος», «αποτυχημένος/η ή ανεπαρκής», να συγχωρήσεις τον εαυτό σου και να συνειδητοποιήσεις ότι έκανες ό,τι καλύτερο μπορούσες σύμφωνα με τις δυνατότητες που είχες τότε. Άλλωστε, ότι είμαστε σαν άνθρωποι οφείλεται και στις επιτυχίες, αλλά και στις αποτυχίες μας.
  • Δε μιλάμε για άνευ όρων θαυμασμό του εαυτού μας (αυτό είναι ψευδο-αυτοεκτίμηση). Η αληθινή αυτοεκτίμηση απαιτεί ειλικρινή αντίληψη των δυνατοτήτων αλλά και αποδοχή των αδυναμιών μας. Βρες τη δυνατότητά σου, νιώσε για αυτή και μη νιώθεις «αποτυχημένος/η» για τις αδυναμίες σου.
  • Βάλε μικρούς, πραγματοποιήσιμους στόχους, ώστε να φτάσεις στο σκοπό σου. Πολλές φορές δεν πετυχαίνουμε κάτι, όχι γιατί δεν είμαστε αρκετά ικανοί, αλλά γιατί δεν οργανώνουμε σωστά τις ενέργειές μας ή γιατί έχουμε υπερβολικές απαιτήσεις.
  • Κάνε στον εαυτό σου μικρά «δώρα», έναν καφέ, μια βόλτα, ένα ρούχο και ότι άλλο μπορεί να σε ευχαριστήσει. Είναι ένας τρόπος για να του πεις «Μπράβο».
  • Αγάπησε και φρόντισε το σώμα σου. Η γυμναστική ωφελεί σε πολλά, ένα από αυτά είναι ότι μας κάνει να νιώθουμε πιο όμορφα -λόγω των ορμονών που απελευθερώνονται από τον εγκέφαλο όταν γυμναζόμαστε.
  • Βρες ενδιαφέροντα, γνώρισε ανθρώπους, κάνε φιλίες.
  • Άλλαξε τις αρνητικές σκέψεις σε θετικές, χωρίς να σκέφτεσαι συνεχώς το χειρότερο (μπορεί να μην είναι αρχικά εύκολο, αλλά με τη συνεχή εξάσκηση και προσπάθεια, θα έρχονται αυτόματα οι θετικές σκέψεις).
  • Να μπορείς να αποδεχτείς τα συναισθήματα που σε φοβίζουν, επειδή τα θεωρείς αρνητικά και ανεπίτρεπτα (θλίψη, μοναξιά, φόβος). Όλα τα συναισθήματα είναι πολύτιμα και κάτι έχουν να σου προσφέρουν, μη φοβηθείς να τα εκφράσεις όταν το έχεις ανάγκη.
  • Ξεχώρισε τους σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή σου και χώρισέ τους σε εκείνους που τονώνουν την αυτοεκτίμησή σου και σε εκείνους που τη μειώνουν. Από τους πρώτους, δέξου τη θετική τους γνώμη, χωρίς να την υποτιμάς με σκέψεις όπως «Το λέει μόνο για να με παρηγορήσει», «Αν ήταν κάποιος πιο σχετικός με το θέμα, θα είχε σίγουρα διαφορετική γνώμη». Στους δεύτερους, μίλησε για το πώς αισθάνεσαι όταν σε υποτιμούν και για το πόσο θα ήθελες να σε στηρίζουν. Αν δεν αλλάξουν αντιμετώπιση, το πρόβλημα μπορεί να είναι δικό τους, όχι δικό σου.
  • Κάποιες απαιτήσεις και επιθυμίες, είτε δικές σου είτε των άλλων, μπορεί να σε ταλαιπωρούν, αν επί χρόνια δεν μπορείς να τις πραγματοποιήσεις. Μήπως πρέπει να τις εγκαταλείψεις και να κάνεις αυτό που πραγματικά μπορείς και θέλεις;
  • Όταν μια κατάσταση δε σε ικανοποιεί πια ή σε γεμίζει αμφιβολίες για τον εαυτό σου, μη φοβηθείς να την αλλάξεις.
  • Τέλος, φτιάξε έναν κατάλογο με όλα τα θετικά σου σημεία, τις δυνατότητές σου και τις αρετές σου. Αν δυσκολεύεσαι, ξαναπροσπάθησε! Αν δεις εσύ πρώτος τι καλό έχεις μέσα σου, τότε θα το δουν κι οι άλλοι. Κι αν κάποιοι δεν το δουν, δεν πειράζει, σημασία έχει που το ξέρεις εσύ και προχωράς με αυτό.


Κερδίζοντας τη μάχη της αυτοεκτίμησης, είναι σαν να κερδίζεις τη μάχη με τις μεγαλύτερες χαρές της ζωής. Από σένα εξαρτάται..!! 

Κάντε Like στη σελίδα μας στο Facebook.   

Διαβάστε επίσης: